Độc đáo nghi lễ cầu mưa của đồng bào Dao vùng Kinh Bắc

Đối với cư dân sống dựa vào canh tác nông nghiệp như đồng bào Dao, thiên nhiên đóng vai trò quyết định đến sự ấm no. Khi những đợt hạn hán kéo dài, đồng ruộng nứt nẻ, người Dao lại cùng nhau tổ chức Lễ cầu mưa để thỉnh cầu các bậc thần linh, tổ tiên ban xuống những giọt “vàng” cho cây cối đâm chồi nảy lộc.

Mang ý nghĩa là nghi thức mở màn cho một chu kỳ canh tác mới, Lễ cầu mùa giữ vị trí then chốt trong đời sống tâm linh của người Dao, là dịp để dân bản bày tỏ lòng thành kính và tri ân sâu sắc đến tiên tổ cùng các bậc thần linh.

Ngay trong phần khai mạc, không gian lễ hội đã trở nên sôi động với các tiết mục văn nghệ quần chúng đến từ thôn Gà, thôn Khả và thôn Nà Vàng. Những làn điệu dân ca cùng vũ điệu truyền thống không chỉ làm nức lòng người xem mà còn là minh chứng sống động cho bản sắc văn hóa và đời sống tinh thần rạng rỡ của cộng đồng nơi đây.

Tại buổi lễ, đại diện lãnh đạo UBND xã Vân Sơn khẳng định, Lễ hội cầu mùa là viên ngọc quý trong kho tàng tín ngưỡng dân gian của người Dao Lô Gang. Trải qua bao thế hệ, nghi lễ này đã bám sâu vào rễ đời sống sản xuất và trở thành điểm tựa tinh thần không thể thiếu của người dân địa phương. Với thế giới quan coi trọng sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, nghi lễ là lời khẩn nguyện thành kính gửi đến đất trời, mong sao mưa nắng thuận hòa, nương rẫy xanh tươi, để mỗi mái nhà dưới bản đều được hưởng trọn niềm hạnh phúc, ấm no.

Thông qua nghi lễ, cộng đồng cùng bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến tiên tổ và các đấng thần linh - những thế lực vô hình luôn chở che và ban tặng phúc lành cho bản làng. Việc duy trì lễ hội không chỉ dừng lại ở bảo tồn di sản, mà còn là bài học lịch sử sống động giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và giá trị của lao động. Với việc tái hiện nguyên bản và chọn lọc, lễ cầu mùa năm nay đã mở ra một không gian tâm linh thuần khiết, giúp các giá trị di sản phi vật thể của người Dao được lan tỏa mạnh mẽ và bám rễ sâu hơn trong đời sống hiện đại.

Khởi động cho chuỗi hoạt động văn hóa, vào ngày 14/4 (tức 27/2 âm lịch), nghi lễ cúng cầu mùa cổ truyền của vùng đất Nà Hin xưa đã được tái hiện trang trọng tại một gia đình văn hóa tiêu biểu trong thôn. Dù sính lễ chỉ là những sản vật bình dị như gà, gạo, rượu, nhưng tất cả đều gói trọn lòng thành kính và hơi thở nông nghiệp mộc mạc. Trong không gian linh thiêng, thầy cúng đã thay mặt bản làng dâng lời báo cáo và thỉnh mời các vị thần Trời, Đất, Núi, Rừng, Nước về chứng giám, ban phúc lành cho dân cư. Những điệu múa lễ kết hợp cùng chuông và kiếm gỗ không chỉ dẫn dắt nghi thức mà còn tạo nên một không gian nghệ thuật dân gian đầy mê hoặc và huyền bí.

Thầy cúng dâng lời khẩn nguyện cho mưa nắng thuận hòa, cây cỏ tươi tốt, gia súc đầy đàn và bản làng luôn được chở che trong sự bình an, khỏe mạnh. Đó không chỉ là lời cầu mong mà còn là lời thệ nguyện thiêng liêng của cộng đồng về việc giữ gìn lối sống hòa hợp với thiên nhiên đại ngàn.

Ngay sau đó, không khí trở nên rộn ràng hơn với nghi thức xuống đồng. Những hạt giống đầu tiên được các lãnh đạo địa phương và bà con gieo vào lòng đất, đánh dấu sự chuyển mình từ tín ngưỡng sang lao động thực tiễn. Sự kết nối uyển chuyển giữa lễ và hội, giữa truyền thống và hơi thở hiện đại càng thêm rực rỡ với các hoạt động ném còn, đá cầu, lảy cỏ... tạo nên một ngày hội đoàn kết, thắm đượm tình quê.